فیلم دونده؛ آغاز درخشش جهانی سینمای کودک ایران
سینمای کودک در ایران، مسیری طولانی را از تجربههای شکستخورده انیمیشنی تا درخشش در فستیوالهای جهانی طی کرده است. در حالی که دههی ۶۰ خورشیدی با آزمون و خطاهای بسیاری آغاز شد، فیلم «دونده» اثر امیر نادری توانست جریانی نو در هنر هفتم ایجاد کند و نگاه منتقدان بینالمللی را به سینمای پس از انقلاب ایران معطوف سازد. در این گزارش از سون اسکایز (Seven Skies)، به تحلیل این نقطه عطف تاریخی میپردازیم.
اولین گامهای انیمیشن کودک؛ شکست سنگین «ابراهیم در گلستان»
در اوایل دهه ۶۰، تلاشهایی برای پیوند میان مذهب، آموزش و سرگرمی در حوزه انیمیشن شکل گرفت. یکی از شاخصترین (و البته تلخترین) تجربیات آن دوره، انیمیشن «ابراهیم در گلستان» به کارگردانی ایرج امامی بود.
- سرنوشت در اکران: این فیلم که در نوروز روی پرده رفت، تنها یک روز دوام آورد.
- میزان فروش: شکست تجاری با فروشی کمتر از ۱۰,۰۰۰ ریال، نشان داد که محتوای آن نتوانسته با دنیای کودکان ارتباط برقرار کند.
با این حال، این اثر به عنوان یکی از اولین تلاشهای جدی در عرصه انیمیشنسازی بلند برای کودکان در تاریخ سینمای ایران ثبت شده است.
ظهور «دونده»؛ زمانی که سینمای کودک متحول شد
تا پیش از سال ۱۳۶۳، فیلمها عمدتاً «درباره کودکان» بودند تا «برای کودکان». اما با ورود امیر نادری و همکاری با کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، ورق برگشت. فیلم «دونده» نه تنها ساختار سینمای کودک را دگرگون کرد، بلکه اولین سفیر جهانی سینمای نوین ایران شد.
افتخارات بینالمللی و جهانی شدن سینمای ایران
دونده توانست با زبان تصویر، فراتر از مرزها حرکت کند و جوایز معتبری را از آن خود کند:
- برنده جایزه از جشنواره سه قاره نانت (۱۹۸۵)
- برنده جایزه ویژه جشنواره بینالمللی فیلم سنگاپور (۱۹۸۵)
داستان «امیرو»؛ نماد ایستادگی و خودباوری
خلاصه داستان فیلم درباره نوجوان تنهایی به نام «امیرو» است که رویای آزادی و سفر به آن سوی خلیج فارس را در سر دارد. او برای گذران زندگی در سواحل آبادان، کارهای دشواری انجام میدهد:
- جمعآوری بطری و قوطی از میان زبالهها.
- واکس زدن کفش خارجیهای مقیم جنوب.
- فروش آب یخ برای کسب درآمد ناچیز.
نقطه اوج داستان، تلاش او برای یادگیری الفبا در کلاسهای شبانه و آن سکانس درخشان نهایی است؛ جایی که امیرو در نبردی نمادین، پیروزی و اراده خود را به اثبات میرساند.
شناسنامه و عوامل فیلم سینمایی دونده
این اثر که بسیاری از منتقدان آن را تاثیرگذارترین فیلم ربع قرن اخیر ایران میدانند، حاصل همکاری بزرگان سینماست:
- نویسندگان: امیر نادری و بهروز غریبپور
- تدوین: بهرام بیضایی
- بازیگر اصلی: مجید نیرومند (در نقش امیرو)
- تهیهکننده: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
«دونده» اولین فیلم ایرانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ است که توانست توجه جدی جوامع بینالمللی را به پتانسیلهای پنهان سینمای ایران جلب کند.
